Kryjówka Hitlera

Antoni Adamski
Tu spotkali się Hitler z Mussolinim; później był szpital polowy Armii Czerwonej. Po wojnie zabrakło dobrego pomysłu na zagospodarowanie gigantycznych schronów. Od kilku lat gminy Frysztak i Strzyżów rozpoczęły odnawianie obiektów, które będą atrakcją turystyczną na skalę europejską.

Setki tysięcy turystów rocznie zwiedza wykute w wapiennej skale podziemne wyrzutnie rakiet V-1 i V-2 na francuskim wybrzeżu pod Calais. Kilka dni temu Bogusław Wołoszański pokazywał je w swoim programie telewizyjnym. Tymczasem z porównania wynika, że schrony kolejowe na Podkarpaciu są większe od francuskich tuneli. Obiekt w Stępinie-Cieszynie ma 450 m długości i może pomieścić pociąg z 40 wagonami. Tunel wydrążony na przedmieściach Strzyżowa pod Górą Żarnowską ma 380 metrów długości. Oba schrony powstały w ciągu roku - na przełomie 1940/41. Przy budowie pracowało ok 4 tys. robotników (niektóre źródła wspominają nawet o 10 tysiącach). W Polsce podobne schrony istnieją tylko w okolicach Tomaszowa Mazowieckiego.

Luksusy pod ziemią

Tadeusz Poźniak

(fot. Tadeusz Poźniak)27 sierpnia 1941 r. w Stępinie Hitler spotkał się z Mussolinim. W schronie pod Strzyżowem miał stacjonować pociąg pancerny wodza III Rzeszy. Stąd obaj przywódcy udali się na wizytację frontu wschodniego. Tyle fakty. Na temat budowli więcej jest domysłów i legend. np. o kilku piętrach podziemnych pomieszczeń pod obu tunelami. Te w Stępinie miały być luksusowo wyposażone; tu podobno zatrzymali się najwyżsi dostojnicy Hitlerem na czele. Pod koniec wojny w tunelach umieszczono produkcję zbrojeniową (Góra Żarnowska). Od jesieni 1944 w Stępinie działał szpital polowy Armii Czerwonej.
Po wojnie ogromne komory stały puste: zwycięzcy wywieźli ich wyposażenie na wschód. Resztę rozgrabiono: od instalacji po skomplikowaną maszynerię wentylacyjną i grzewczą. Rozebrano tory. W Stępinie wymontowano i wywieziono ważące kilka ton drzwi pancerne zamykające tunel. Służą one jako mostek w jednej z pobliskich wsi. (Jak wyglądały, możemy zobaczyć na przykładzie schronu w Strzyżowie, gdzie cudem ocalały.)

Skarbiec i pieczarkarnia

Tadeusz Poźniak

(fot. Tadeusz Poźniak)Nowe żelazne drzwi wejściowe zafundował Stępinie Narodowy Bank Polski. Tunel miał bowiem służyć jako rezerwowy skarbiec na wypadek wojny. Zasypano wykop, w którym biegły tory, a podłoże wybrukowano tak, aby mogły tu stać ciężarówki z przywiezionymi ze stolicy "skarbami". Nigdy do tego nie doszło, a tunel został wynajęty miejscowej Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej. W latach 70-tych założono tu pieczarkarnię. Interes szedł dobrze, tony grzybów eksportowano do Niemiec. W pobliżu, w barakach równie długich jak tunel, hodowano bydło. Przy studniach głębinowych wydrążonych przez hitlerowców powstała wytwórnia wody mineralnej.

Solone śledzie i strzelnica

Pod Górą Żarnowską magazyn urządziła Centrala Rybna. W chłodzie stały rzędy beczek z solonymi śledziami, które rozwożono po sklepach całego województwa. W latach 80-tych powstała tu baza Spółdzielni Transportu Wiejskiego. Był to idealny garaż, w którym przez cały rok panowała stała temperatura. Niestety, spółdzielnię rozwiązano. Schron przejął "Igloopol", który chciał założyć tu gigantyczną chłodnię produktów rolniczych i ogrodniczych dla całego regionu. Zaledwie zlecono wykonanie dokumentacji, "Igloopol" zlikwidowano.
W zeszłym roku tunel miał zostać adaptowany na strzelnicę wojskową. Pomysł znów nie wypalił. Dziś poprzez tunel wiedzie bardzo uczęszczana droga na skróty między Strzyżowem a Żarnową. Jeździło tędy tak dużo samochodów, że władze miasta poleciły zamknąć jedne z pancernych drzwi. Jednak piesi bez trudu przedostają się przez wycięcie w opancerzonej płycie.

Drezyna a może pociąg pancerny?

[obrazek5] (fot. Tadeusz Poźniak)Musiało minąć ponad pół wieku aby miejscowi dostrzegli wartość zabytkową w opuszczonym kompleksie. Najpierw do roboty wzięły się władze gminy Frysztak. Przez cały rok 1999 trwała wycinka bujnej roślinności, która pokryła bunkier w Stępinie-Cieszynie. Później wyburzono barak, który zasłaniał wejście do schronu i uporządkowano teren. Powstanie tu parking, a w przyszłości schronisko turystyczne. Dotąd gmina wydała 350 tys. zł, przydałby się jeszcze 1 mln zł.
- W ciągu roku schron w Stępinie zwiedza 5 tys. osób. Kiedy go urządzimy i rozreklamujemy, może ich być nawet 100 tys. rocznie - szacuje Jan Ziarnik, wójt gminy Frysztak.
Do tego potrzebne są jednak turystyczne atrakcje. Odtworzona zostanie bocznica kolejowa prowadząca do schronu i fragment torowiska wewnątrz obiektu. Ekspozycję militarną obiecało przygotować Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. We Frysztaku zorganizowano dwie konferencje naukowe poświęcone fortyfikacjom oraz Ogólnopolski Zlot Miłośników Ekspoloracji. Poszukiwacze mają zająć się oni odnalezieniem legendarnych podziemi pod schronami.
Pod Żarnowską Górą trwa oczyszczanie z błota tunelu łączącego schron z pobliskim bunkrem - maszynownią (zaadaptowaną na oczyszczalnię ścieków). W jednej z sal maszynowni (pełniącej niegdyś rolę bunkra pomocniczego) będzie izba pamięci, a w tunelu na odtworzonym torowisku drezyna wożąca turystów. W przyszłości może to być wagon sztabowy, a nawet pociąg pancerny z czasów II wojny światowej. Tylko gdzie taki znaleźć? Niemieckiego uzbrojenia zachowało się w Polsce niewiele.
- Musimy zacząć od spraw podstawowych: wspólnie z gminą Frysztak przygotowujemy do druku folder i pocztówki dla turystów. Dlaczego mają kierować się tylko do Kętrzyna - mówi Marek Śliwiński, burmistrz Strzyżowa.

Można zwiedzać

Kompleks schronów w Stępinie-Cieszynie można zwiedzać w każdą sobotę i niedzielę, zaś w inne dni po uzgodnieniu. Informacji udziela Urząd Gminy Frysztak, tel (0-17) 27-77-022, 27-77-110, faks: 27-77-920.
Adres mailowy: ug@frysztak.pl
Adres internetowy: www.frysztak.pl
Schron pod Górą Żarnowską można zobaczyć bez załatwiania formalności. Jest on otwarty, znajduje się za stacją PKP Strzyżów; wejście niedaleko miejskiej oczyszczalni ścieków. Należy zabrać ze sobą mocną latarkę.

FLESZ: Polacy żyją krócej. Co nas zabija?

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3