Makabryczna zemsta na chłopie spod Rzeszowa

Jakub Pawłowski
Okrutna śmierć - rozerwanie końmi - stosowana była od starożytności. Być może ma korzenie orientalne.
Okrutna śmierć - rozerwanie końmi - stosowana była od starożytności. Być może ma korzenie orientalne. Wikimedia
Kapliczka nad Wisłokiem w Siedliskach przypomina o dramacie sprzed 170 lat. W tym miejscu panowie kazali zakopać chłopa, którego najpierw rozerwano końmi.

Rzecz działa się w srogich czasach rabacji galicyjskiej 1846 r. W Siedliskach nad Wisłokiem mieszkał młody chłop o nazwisku Wajda. Należał do jednego z najstarszych rodów chłopskich, osiadłych tam jeszcze pewnie w średniowieczu. Wajda znany był z pracowitości, miał duże połaci ziemi do obrobienia.

- Nie założył jeszcze rodziny, bo twierdził, że najpierw musi się zdrowo naharować, by żonę i dzieci dostatnio utrzymać - wspomina swego przodka Franciszek Wajda z Siedlisk, który w dzieciństwie niejeden raz słyszał tę historie.

W tamtych czasach wyzyskiwani do granic możliwości chłopi cierpieli wyjątkową niedolę i coraz dosadniej wyrażali głosy sprzeciwu. W Galicji podburzał chłopów do wielkiego buntu przeciwko panom Jakub Szela. Wkrótce rozpętał krwawą rzeź szlachty i stał się dla ziemiaństwa najbardziej znienawidzonym chłopem.

Również Wajda był bliski buntu. Nie dość, że harował jak wół na swym polu, ledwo wiążąc koniec z końcem, to jeszcze zmuszony był odpracowywać pańszczyznę u szlachciców.

- Zdarzało mu się więc mówić głośno, co o tym wszystkim myśli - kontynuuje przekazywaną z pokolenia na pokolenie opowieść Stanisław Szczęch z pobliskiego Zarzecza. - Pewnego dnia Wajda przybył do dworu, by prosić o odroczenie odpracowania pańszczyzny. I wtedy ślad po nim zaginął.

Wiele lat po tym wydarzeniu w pobliżu kapliczki ze św. Janem Nepomucenem, patronem topielców i pomyślnej przeprawy przez rzekę, odkryto ludzkie szczątki. Okoliczni mieszkańcy nie mieli wątpliwości, że należały one do Wajdy. Rozerwano jego ciało końmi, a fragmenty pochowano pod kapliczką.

W ten sposób panowie na Siedliskach postanowili rozprawić się z krnąbrnym i zdradzieckim chamem. Później w tym miejscu wzniesiono kapliczkę murowaną, a w świadomości mieszkańców Siedlisk pozostała gorzka opowieść o nieszczęśniku Wajdzie, który zginął w okrutny sposób, sprzeciwiając się wyzyskowi.

Historia zna wiele przypadków, gdy ludzi skazywano na śmierć poprzez rozerwanie końmi. Już Liwiusz w I w. w swym wiekopomnym dziele o Rzymie wspomina, że mityczny dyktator Alby Longi - Mettius Fufetius - skazany został za zdradę Rzymian biorących udział w wojnie na rozerwanie za pomocą wozów zaprzęgniętych w dwa konie.

Końmi rozwłóczona była Sunhilda, skazana przez srogiego króla Greutungów Hermanaryka w IV w., bowiem jej mąż jako jeden z dowódców podległego plemienia zdradził władcę. Inna Germanka z ludu Wizygotów, niejaka królowa Brunhilda, skazana została na rozwłóczenie końmi, bo zdradziła swych współplemieńców.

W podobny sposób zginął święty katolicki i prawosławny Hipolit, zwany Rzymskim. Nieszczęśnik padł ofiarą rozgrywek wokół urzędu papieskiego z przełomu II i III w. Do każdej jego kończyny przywiązano sznury, te zaś przytroczono do czterech koni, które pogalopowały w cztery strony świata.

Dziś trudno orzec, skąd w głowach oprawców Wajdy zrodził się pomysł tak wyszukanej i okrutnej kaźni. Czyżby aż do tego stopnia zaślepiła ich nienawiść z powodu zniewagi, jaką zgotował im "chamski syn"?

Kara śmierci z użyciem koni wydaje się mieć korzenie orientalne. W Polsce - być może - ma związek z teorią głoszoną przez szlacheckie rody, iż pochodzą od stepowego, koczowniczego plemienia Sarmatów. Możliwe, że w szlacheckiej świadomości utrwaliła się ponura tradycja okrutnej śmierci, pielęgnowana w bajędach o sarmackim pochodzeniu.

Faktem jest, że w podrzeszowskich Siedliskach obok świeżo odrestaurowanej kapliczki ze św. Janem Nepomucenem leżą prochy chłopa Wajdy z wiejskiej opowieści. Po około 170 latach historia jego dramatu co jakiś czas odżywa. O Wajdzie mieszkańcy opowiadali zwykle z czcią, wszak ich odważny przodek zginął w słusznej sprawie.

Najnowsze informacje o epidemii koronawirusa

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3