Słownik kuchni podkarpackiej, potraw regionalnych i gwary kulinarnej

Ula SobolZaktualizowano 
Słownik kuchni podkarpackiej, potraw regionalnych i gwary kulinarnej dowiesz się np. co to jest banianka, ciupanka czy farmuga. Podpowiemy również jak nazywa się specjalny ubijak wykonany z drewna, który gospodynie często używały w kuchni.

A

  • Amoniaczki (gm. Dębica, Gorzyce, Niwiska, Ropczyce) – kruche ciasteczka smarowane białkiem lub moczone w nim i posypywane (przed upieczeniem) cukrem kryształem.

    ## B

  • Banianka – zupa przygotowana z dyni i mleka. Można ją podawać z kluskami razowymi, drobionymi lub skubanymi, na słodko i słono. Najlepiej smakuje na ciepło.

  • Barany (gm. Tuszów Narodowy) – inaczej jeżyny.

  • Brodziaki (gm. Gorzyce) – proste placki pieczone na kuchennej blasze; nazwa pochodzi od prozy – sody oczyszczonej dodawanej do ciasta.

  • Brojziaki (gm. Nisko, Pysznica, Rudnik nad Sanem) – proste placki pieczone na kuchennej blasze; nazwa pochodzi od prozy – sody oczyszczonej dodawanej do ciasta. W gminie Nisko w dawnych czasach na sodę oczyszczoną mówiono „brojza”.

  • Broziaki (gm. Bojanów, Borowa, Czermin, Iwierzyce, Niwiska, Padew Narodowa, Przecław, Ropczyce, Tuszów Narodowy, Zaleszany) – proste placki pieczone na blasze kuchennej; nazwa pochodzi od prozy – sody oczyszczonej dodawanej do ciasta. W gminie Czermin w dawnych czasach na sodę oczyszczoną mówiono „broza”.

  • Bycze kluski (gm. Jarocin) – kluski zrobione z tartych surowych ziemniaków.

    ## C

  • Cepeliny (gm. Stalowa Wola) – potrawa z ziemniaków, zwana również knedlami lub pyzami.

  • Ciupanka (gm. Niwiska) – gęsta potrawa gotowana z drobno posiekanych ziemniaków. W gminie Niwiska zwana też kapustą źmiocaną.

    ## D

  • Dynianka (gm. Żyraków) – zupa na bazie dyni i mleka.

  • Dziad (gm. Sędziszów Małopolski) – barszcz biały z utłuczonymi ziemniakami.

    ## F

  • Farmuga (gm. Sędziszów Małopolski) – potrawa z mąki razowej i wody.

  • Fiutka (gm. Padew Narodowa) – zupa na bazie ziemniaków, zielonej pietruszki i zacierki (zrobionej z jajka, mąki i wody).

    ## G

  • Gołdy (gm. Pilzno) – kluski zrobione z tartych surowych ziemniaków. W gminie Zaklików nazywano je rwanymi kluskami.

  • Gomółki (gm. Kolbuszowa) – placuszki zrobione z suszonego sera białego z dodatkiem kminku, a czasem żółtek.

    ## J

  • Jabczonka (gm. Harasiuki) – kompot z suszonych owoców.

    ## K

  • Kacapoły (gm. Cmolas, Dzikowiec, Iwierzyce, Kolbuszowa, Majdan Królewski, Niwiska, Padew Narodowa, Przecław, Raniżów, Ropczyce, Sędziszów Małopolski, Wielopole Skrzyńskie) – danie zrobione z tartych surowych ziemniaków. Nadziewane mięsem, serem białym lub kapustą. Potrawa często serwowana z omastą ze słoniny.

  • Kapusta „zimiocana” (gm. Ostrów) – potrawa, w której zamiast kapusty są ziemniaki.

  • Kartacze (gm. Ulanów) – danie zwane kanonami. Zrobione jest z ziemniaków, gotowanych i utartych.

  • Kasiak (gm. Dzikowiec, Raniżów) – drożdżowy placek nadziewany kaszą jaglaną.

  • Kasiok (gm. Majdan Królewski) – drożdżowe ciasto nadziewane kaszą jaglaną. W Woli Rysionowskiej na ciasto z kaszą jaglaną mówią „kasiok jagielok”.

  • Knać (gm. Czermin, Tuszów Narodowy) – placek ziemniaczany pieczony w brytfannie. W gminie Tuszów Narodowy ta potrawa nazywana jest babką ziemniaczaną lub zimiocorzem.

  • Koci lament (gm. Kobuszowa) – to ziemniaki i kluski zabielane mlekiem.

  • Kocie łby (gm. Baranów Sandomierski) – danie zrobione z tartych surowych ziemniaków. Nadziewane mięsem lub białym serem.

  • Kołacz weselny (gm. Sędziszów Małopolski) – drożdżowe ciasto nadziewane jabłkami lub wiśniami. W gminie Sędziszów Małopolski kołacz weselny był tym, czym dziś jest tort.

  • Kołoce (gm. Jodłowa) – drożdżowa bułka z serem.

  • Kotne kluski (gm. Radomyśl Wielki) – kluski zrobione z tartych surowych ziemniaków.

  • Kudłate kluski (gm. Czarna) – danie z ziemniaków.

  • Krupiak (gm. Harasiuki) – to wyrób z kaszy gryczanej, sera białego, mięty, śmietany, jajek, słoniny i ziemniaków. W gminie Harasiuki nazywany jest też pirogiem biłgorajskim. Krupiak znany jest również w gm. Krzeszów – to rodzaj ciasta z kaszy gryczanej, ziemniaków, sera białego, jajek, tłuszczu i przypraw.

  • Kudroń (gm. Sędziszów Małopolski) – potoczna nazwa bluszczyku kurdybanku.

  • Kukiełka (gm. Krzeszów) – rodzaj pieroga z ciasta drożdżowego nadziewanego kaszą jaglaną, którą gotuje się na mleku z dodatkiem masła i soli. W gminie Sędziszów Małopolski to ciasto jaglano-śliwkowe.

  • Kulaszka (gm. Jarocin, Rudnik nad Sanem, Pysznica) – gęste danie zrobione z ugotowanych ziemniaków i mąki pszennej. Gęstą papkę kładło się na talerzu i robiło się w niej dołek, a do tego dołka wkładało się swojskie masło. W gminie Harasiuki kulaszę robiono z mąki gryczanej. W gminie Ulanów kulaszkę przygotowywano z ziemniaków i mąki pszennej. W niektórych częściach gminy podawano ją ze śmietaną i mlekiem.

  • Kwaśna kasza (gm. Iwierzyce) – kasza jęczmienna gotowana na serwatce.

    ## M

  • Magały (gm. Bojanów, Gorzyce) – danie zrobione z ziemniaków tartych surowych i ugotowanych tłuczonych ziemniaków. W gminie Bojanów magały podawane były z nadzieniem lub bez niego.

  • Marchwianka (gm. Harasiuki) – potrawa z marchwi. Można było ją jeść jako zupę lub zamiennik ziemniaków.

  • Mątewka – specjalny ubijak wykonany z drewna.

  • Mordonie (gm. Jodłowa) – kluski zrobione z tartych surowych ziemniaków.

    ## O

  • Omasta – tłuszcz (olej, masło, słonina).

  • Owarzanka (gm. Żyraków) – danie z ziemniaków i kiszonej kapusty.

  • Ożynianka (gm. Zaklików) – potrawa zrobiona z rwanych klusek, gotowanych na mleku. W gminie Zaklików danie nosiło również nazwę „ożynionka”.

    ## P

  • Pacafoły (gm. Dębica, Żyraków) – danie z ziemniaków, faszerowane białym serem.

  • Pacyfoły (Ostrów) – zobacz: pacafoły.

  • Pampuchy (gm. Harasiuki) – drożdżowe bułeczki gotowane na parze. Można je było jeść na słono lub słodko.

  • Pamuła (gm. Baranów Sandomierski, Cmolas, Czermin, Dębica, Harasiuki, Iwierzyce, Jarocin, Kolbuszowa, Krzeszów, Nisko, Ostrów, Pilzno, Przecław, Pysznica, Sędziszów Małopolski, Stalowa Wola, Tuszów Narodowy, Ulanów, Wielopole Skrzyńskie, Żyraków) – zupa z owoców świeżych lub suszonych. Robiło się ją najczęściej z jabłek, śliwek, wiśni. Podawano zazwyczaj z ziemniakami, a w niektórych gminach również z kluskami lub grzankami.

  • Parowce (gm. Ostrów) – drożdżowe bułeczki gotowane na parze.

  • Paryje (gm. Borowa, Czermin) – danie z ziemniaków, faszerowane w Czerminie ziemniakami, serem, a także śliwkami węgierkami. W gminie Borowa nadziewane było z sera białego na słodko lub słono.

  • Parzoki (gm. Borowa, Niwiska) – drożdżowe bułeczki gotowane na parze. W gminie Borowa nazywane też parnikami lub białymi pączkami.

  • Parzyboda (gm. Majdan Królewski, Tuszów Narodowy) – zupa z kapusty kiszonej, w gminie Majdan Królewski nazywana jest również parzydłem lub parzydlanką kapuścianą.

  • Pazibroda (gm. Jarocin) – zupa z kapusty kiszonej.

  • Piecaki (gm. Bojanów) – ziemniaki pieczone w mundurkach.

  • Pieczaki (gm. Rudnik nad Sanem) – ziemniaki upieczone w ognisku.

  • Pierogi kudłate (gm. Jarcin) – potrawa z tartych surowych i ugotowanych duszonych ziemniaków. W gminie Jarocin pierogi te zwane są też kanonami.

  • Podpiwek (gm. Krzeszów) – napój naturalnie fermentowany, „gazowany”. Idealny na upalne dni.

  • Podpłomyki (gm. Czarna, Dębica, Dzikowiec, Gorzyce, Harasiuki, Iwierzyce, Jarocin, Jodłowa, Kolbuszowa, Krzeszów, Majdan Królewski, Nisko, Niwiska, Ostrów, Padew Narodowa, Pysznica, Raniżów, Stalowa Wola, Tuszów Narodowy, Zaleszany, Żyraków) – cienkie placki (średnica ok. 1,5 cm) z ciasta chlebowego, pieczone przed włożeniem do pieca bochenków chleba.

  • Podskrobek (gm. Kolbuszowa) – mały bochenek chleba pieczony z ciasta, które wyskrobało się jeszcze z dziszki.

  • Polewka (gm. Gorzyce, Kolbuszowa, Ropczyce, Wielopole Skrzyńskie) – zupa z serwatki. W gminie Tuszów Narodowy polewkę robiono z chleba razowego, a w gminie Bojanów to potrawa na zsiadłym mleku.

  • Prażucha (gm. Harasiuki) – do roztłuczonych ugotowanych ziemniaków dodawało się mąki pszennej i całą potrawę prażyło się jeszcze przez chwilę.

  • Prażuchy (gm. Radomyśl nad Sanem) – proste placki pieczone na kuchennej blasze, nazywane w gminie również proziakami.

  • Proziaki (gm. Czarna, Jarocin, Jeżowe, Jodłowa, Ropczyce, Sędziszów Małopolski, Stalowa Wola, Ulanów) – proste placki pieczone na kuchennej blasze; nazwa pochodzi od prozy – sody oczyszczonej dodawanej do ciasta. W gminie Majdan Królewski nazywane są również prażakami.

  • Prozianty (gm. Ostrów) – zobacz: proziaki.

  • Prykiel (gm. Dzikowiec) – zupa zrobiona z drobno pokrojonych ziemniaków zalanych białym barszczem. Podprawiona mlekiem lub śmietaną.

  • Przypalanka (gm. Bojanów) – zupa grochowa z zasmażką.

  • Psiocha (gm. Zaklików) – mąką żytnia gotowana na wodzie. Mieszano ją podczas gotowania, a gdy masa zrobiła się gęsta, podawano ją z mlekiem lub tłuszczem.

    ## R

  • Rozwarka (gm. Bojanów) – gotowana na mleku kasza jęczmienna.

  • Ryziak (gm. Dzikowiec, Raniżów) – drożdżowy placek nadziewany ryżem.

  • Ryziok (gm. Majdan Królewski) – drożdżowe ciasto nadziewane ryżem. W gminie Majdan Królewski nazywane również ryżakiem.

    ## S

  • Sodziaki (gm. Bojanów, Zaklików) – zobacz: proziaki.

  • Studzielina – galareta z wieprzowiny.

  • Szaraki (gm. Stalowa Wola) – kluski ziemniaczane.

  • Szczodrak (gm. Czarna) – mały bochen chleba zrobiony z resztek ciasta chlebowego.

    ## Ś

  • Śliwianka (gm. Jodłowa) – zupa ze śliwek.

    ## T

  • Talarki (gm. Iwierzyce, Nisko, Przecław) – okrągłe placki z surowych ziemniaków pieczone na blasze kuchennej.

    ## W

  • Wacuchy (gm. Harasiuki) – placki na bazie sody oczyszczonej pieczone na blasze kuchennej.

  • Wyskrobek (gm. Radomyśl Wielki) – mały okrągły bochenek chleba z resztek ciasta chlebowego.

    ## Z

  • Zacierka (gm. Baranów Sandomierski, Czermin, Harasiuki, Iwierzyce, Jeżowe, Kolbuszowa, Niwiska, Radomyśl Wielki, Rudnik nad Sanem, Pysznica, Sędziszów Małopolski, Tuszów Narodowy, Żyraków) – zupa mleczna. W gminie Sędziszów Małopolski na zacierkę mówiono „faryta”.

  • Zaciórka (gm. Jodłowa) – mleczna zupa z kluseczkami.

  • Zaklepka (gm. Raniżów) – zupa, którą zaklepywało się mąką, wodą i słodką śmietaną.

  • Zalewajka (gm. Czarna, Baranów Sandomierski, Borowa, Czermin, Kolbuszowa, Niwiska, Stalowa Wola, Tuszów Narodowy) – zupa z ziemniaków zalanych kiszonym białym barszczem. W gminie Zaklików zalewajką nazywano danie zrobione z ugotowanej kapusty zalanej mlekiem. W gminie Krzeszów zalewajka to zupa na bazie kwasu żytniego.

  • Zawijańce – ciasto drożdżowe przekładane makiem, marmoladą lub różą.

  • Zupa zapalana (gm. Dzikowiec, Jarocin, Nisko) – kartoflanka z zasmażką. W gminie Majdan Królewski nazywano ją zapalanką.

polecane: Flesz - e-papieros zagraża zdrowiu

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3